Urząd Miasta i Gminy Olkusz

Ułatwienia

Menu Główne

Do kolejnego ciekawego odkrycia doszło podczas konserwacji herbu Olkusza, jaki jest wmurowany w ścianę olkuskiego magistratu. Badania nawarstwień przyniosły nie tylko wiedzę związaną z pierwotnym kolorem elewacji, który był ciemnoróżowy, ale również z charakterystycznym herbem.

- Remont elewacji przeprowadzamy z pełną dbałością o ten zabytek. Kolejne odkrycia są dla nas sporym zaskoczeniem, ale z drugiej strony wzbogacają naszą wiedzę na temat historii budynku magistratu. Decyzje związane z kolorem elewacji i herbem podejmujemy przy ścisłej współpracy z konserwatorem – komentuje Roman Piaśnik, burmistrz Olkusza.

Od początku sierpnia trwają prace związane z kompleksową rewitalizacją fasad trzech budynków, wchodzących w skład kompleksu urzędu. W trakcie prac poddano konserwacji także herb wmurowany w ścianę klasycystycznego budynku olkuskiego magistratu, jaki powstał w 1833 roku. Po zdjęciu warstwy starej farby okazało się, że w bramie miejskiej, która jest jednym z elementów godła herbu, był wcześniej orzeł w koronie.

 

Fot: Herb w trakcie renowacji

 

Prawdopodobnie orzeł został usunięty, lecz pozostał po nim niebieski ślad. Z kolei na kopaczce górniczej, która jest kolejnym elementem herbu, odkryto datę 1898. Poza tym okazało się, że herb, jaki jest wmurowany w ścianę magistratu, jest niemal identyczny z herbem, który znajduje się w zbiorach Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu. - Zgadzają się wymiary i kształt poszczególnych elementów obu herbów. Na muzealnym herbie także jest data 1898 na kopaczce. Różnią się jednak kilkoma elementami. W herbie, jaki znajduje się w muzeum, widnieje orzeł w koronie umieszczony w bramie, kopaczka zawieszona jest na łańcuchu, a cały herb jest zwieńczony koroną zamkniętą. W herbie na budynku magistratu brakuje tych elementów, choć zachowały się po nich ślady. Poza tym herb na magistracie jest pomalowany, a ten w muzeum – jednobarwny – tłumaczy Jacek Sypień, historyk i regionalista, pracownik Urzędu Miasta i Gminy w Olkuszu.

 

Fot: Herb przed konserwacją

 

Z tego, co wiemy, herb, który eksponowany jest w muzeum, w okresie międzywojennym znajdował się na budynku magistratu. Podczas wojny został zdjęty przez Niemców, a po wojnie trafił do muzeum. To nie jedyna ciekawostka. Muzealny herb jest wykonany z terakoty. Powstał w fabryce kafli Wawrzyńca Filawskiego, jaka na przełomie XIX i XX wieku działała w Olkuszu. Świadczy o tym owalny znak firmowy umieszczony w kilku miejscach na odwrocie herbu. Wszystko wskazuje na to, że herb na budynku magistratu nie jest, jak sądzono, kamienną płaskorzeźbą, lecz tak jak herb muzealny, wyrobem z terakoty, wykonanym w fabryce Filawskiego.

 – Powiadomiliśmy Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o naszym odkryciu. Prowadzone obecnie prace przy konserwacji herbu mają między innymi na celu ustalenie, czy orzeł, korona i łańcuch faktycznie zostały usunięte z herbu. Wszystko na to wskazuje, ale chcemy się upewnić. Dalsze decyzje dotyczące ostatecznej formy herbu zostaną podjęte po dokładnym zbadaniu nawarstwień. To, czy odtworzymy te elementy, korzystając z ich wizerunków w herbie, jaki znajduje się w Muzeum Regionalnym PTTK, będzie uzależnione od decyzji konserwatora zabytków – wyjaśnia Agnieszka Kaczmarczyk, Miejski Konserwator Zabytków w Olkuszu.

 

Fot: Herb w Muzeum Regionalnym PTTK

 

 

Swoistą ciekawostką jest fakt, że identyczny herb miasta, jak ten, który znajduje się w zbiorach olkuskiego muzeum, jest wmurowany w ścianę budynku Zespołu Szkół nr 1 przy ulicy Górniczej. Analiza archiwalnych fotografii pozwala sądzić, że identyczny herb z fabryki Filawskiego znajdował się także nad wejściem do wieży ciśnień na olkuskim rynku. Nie wiemy, kiedy herby zostały umieszczone na wspomnianych budynkach. Na fotografiach olkuskiego magistratu wykonanych przed 1914 rokiem nie ma herbu na ścianie. Na zdjęciach magistratu z okresu międzywojennego kartusz z herbem umieszczony był niżej niż obecnie, zaraz nad wejściem do budynku i był obramowany ozdobnym gzymsem. Kiedy około 1934 roku wykonano balkon nad wejściem, herb został przeniesiony w miejsce, gdzie znajduje się obecnie. Na fotografiach przedstawiających olkuski magistrat podczas okupacji nie ma już herbu na budynku.

 

Fot: Herb na budynku Zespołu Szkół nr 1 w Olkuszu

 

 

Podobnie nie wiemy, kiedy umieszczono herb na budynku olkuskiej Szkoły Rzemieślniczej, czyli dzisiejszego Zespołu Szkół nr 1. Budynek powstał w 1901 roku, jednak na fotografiach sprzed 1914 roku, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się herb, był umieszczony carski, dwugłowy orzeł. Carskie godła z budynku magistratu i szkoły rzemieślniczej zostały zerwane przez mieszkańców w sierpniu i wrześniu 1914 roku, gdy Olkusz opuścili Rosjanie. Kolejną zagadką jest data 1898 umieszczona na kopaczce. Czy oznacza ona datę powstania matrycy, formy, w której wykonywano herby? A może jest to data związana z historią fabryki Filawskiego? Ciekawostką dla badaczy jest także nietypowy kształt orła w bramie miejskiej. Warto dodać, że Olkusz jest jednym z polskich miast o najdłuższych tradycjach heraldycznych. Najstarszy wizerunek herbu miasta znamy z pieczęci z 1386 roku.

Odkrycie pochodzenia herbu na budynku magistratu nie jest jedyną ciekawostką, na jaką natrafiono podczas remontu elewacji. Po skuciu warstwy tynku z XIX wiecznego budynku magistratu nazywanego „Pod zegarem” okazało się, że znany nam współcześnie kolor elewacji znacząco różni się od oryginalnego koloru tynku, który miał barwę zbliżoną do tzw. różu pompejańskiego. Prace nad remontem elewacji powinny zakończyć się jeszcze tej jesieni. Gmina Olkusz złożyła wniosek na dofinansowanie tej inwestycji ze środków zewnętrznych.