Urząd Miasta i Gminy Olkusz

Ułatwienia

Menu Główne

Prelekcjami pracowników Działu naukowego Muzeum KL Auschwitz-Birkenau dr. Adama Cyry i dr. Igora Bartosika w Miejskim Ośrodku Kultury oraz złożeniem kwiatów przed pomnikiem ofiar hitlerowskich więzień i obozów koncentracyjnych upamiętniona została w dniu 15 czerwca martyrologia olkuskich Żydów.

 

70. rocznica likwidacji olkuskiego getta

 

Dokładnie 70 lat temu odbył się ostatni transport mieszkańców utworzonego rok wcześniej getta. W wyniku tych i innych aktów represji hitlerowskiego okupanta wobec Żydów zginęła blisko trzecia część ludności ówczesnego Olkusza, a data 15 czerwca stała się symbolem najtragiczniejszych w historii naszego miasta wydarzeń. Rokrocznie właśnie tego dnia, nie po raz pierwszy przy wsparciu i udziale Muzeum KL Auschwitz-Birkenau, władze samorządowe organizują uroczystości ku czci ofiar holokaustu w Olkuszu.
Obchody 70. rocznicy rozpoczęły się w Miejskim Ośrodku Kultury. Wśród obecnych na sali widowiskowej byli m. in.: przedstawiciele Starostwa Powiatowego, Urzędu Miasta i Gminy w Olkuszu, zarządów osiedli, organizacji kombatanckich, Stowarzyszenia Miasta Partnerskie oraz licznie przybyła młodzież szkolna olkuskich gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych.

 

Dr Adam Cyra

 

Żydom olkuskim i ich eksterminacji podczas hitlerowskiej okupacji poświęcona była pierwsza z dwóch przygotowanych na ten dzień prelekcji, a wygłoszona przez związanego rodzinnie z Olkuszem dr. Adama Cyrę. Oprócz wyświetlanych fotografii i dokumentów archiwalnych potwierdzających omawiane fakty, wykładowca przytaczał także relacje naocznych świadków wydarzeń sprzed 70. lat, wśród nich także wspomnienia swych bliskich. Na uwagę zasługuje choćby opinia matki, Janiny Cyry, która jak wielu innych olkuszan chodziła do przedwojennej szkoły i znała mieszkających tu Żydów. „Religia to była jedyna istotna różnica pomiędzy nami” - tak puentuje swą opowieść o bardzo dobrych i pozbawionych konfliktów relacjach ówczesnej katolickiej i żydowskiej ludności Olkusza.
Podczas analizowania kolejnych etapów nasilania terroru już w czasie okupacji, dr Adam Cyra przytoczył też fakty przeczące krzywdzącym dla olkuszan tezom Jana Tomasza Grossa, stawianym we wznowieniu książki „Upiorna dekada”. Przedstawił ponadto wszystkie publikacje poświęcone olkuskim Żydom. Wiele miejsca poświęcił publicznemu powieszeniu na kasztanowcach przy ul. Kościuszki trzech wcześniej wywiezionych do KL Auschwitz-Birkenau więźniów, organizacji getta, jego likwidacji, a także innym, mniej znanym aktom represji. Wśród cytowanych podczas prelekcji relacji, m. in.: Efraima Parasola, Mariana Głuszeckiego, Mieczysława Miski, Kazimierza Czarneckiego, była też odczytana w całości, wierszowana, przejmująca wizja likwidacji getta autorstwa Marii Feczko.

 

Dr Igor Bartosik

 

O tym, co czekało Żydów przywiezionych do KL Auschwitz-Birkenau opowiadał dr Igor Bartosik. Prelekcja poświęcona działalności „fabryki śmierci” ilustrowana była licznymi rysunkami więźniów i zdjęciami, wśród nich szczególnie wartościowymi - wykonanymi przez członków obozowej konspiracji. Świadkiem ostatnich dróg wielu Żydów był olkuszanin Henryk Mandelbaum, członek Sonderkommando KL Auschwitz-Birkenau, który swe cudem ocalone życie poświęcił głoszeniu prawdy, również wielekroć w Olkuszu, o najpotworniejszych w dziejach ludzkości zbrodniach. O jego niezwykłej postaci i świadectwie opowiadał również w swym wystąpieniu dr Igor Bartosik, wieloletni przyjaciel Henryka Mandelbauma i współautor książki „Ja z krematorium Auschwitz. Rozmowa z Henrykiem Mandelbaumem”.
W holu Miejskiego Ośrodka Kultury można było tego dnia zakupić książki poświęcone holokaustowi i zagładzie olkuskich Żydów, a także otrzymać bezpłatne publikacje Muzeum KL Auschwitz-Birkenau i opracowanie dr. Adama Cyry pt. „Żydzi w Olkuszu w latach 1939-1942. 70. rocznica likwidacji olkuskiego getta w czerwcu 1942r.”. Natomiast w foyer prezentowana była zaaranżowana przez Klaudię Zub-Piechowicz wystawa archiwalnych zdjęć ukazujących akty represeji wobec olkuskich Żydów.  
Po prelekcjach, będących źródłem wielu cennych, nierzadko mało znanych informacji, szczególnie dla młodzieży stanowiących wyjątkową lekcją historii, wyświetlony został jeszcze film obrazujący tragiczne losy Żydów olkuskich. Chronologicznie ułożone archiwalne zdjęcia, od momentu wkroczenia wojsk niemieckich do Olkusza, poprzez akty represji, aż po masowe ludobójstwo w obozie koncentracyjnym ukazują się w tym filmie na tle muzyki H. Kandela w wykonaniu zespołu Trio Brillante.

 

70. rocznica likwidacji olkuskiego getta

 

Z Miejskiego Ośrodka Kultury uczestnicy rocznicowych obchodów udali się na Stary Cmentarz. Tam, przed pomnikiem ofiar hitlerowskich więzień i obozów koncentracyjnych kwiaty i znicze złożyli kolejno: delegacja organizacji kombatanckich z przewodniczącym Powiatowej Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych Januszem Zarembą na czele, zastępca burmistrza Olkusza dr Włodzimierz Łysoń i sekretarz Adriana Solecka, wiceprzewodniczący Rady Miejskiej Maria Rzemieniuk, Leszek Osuch i Roman Piaśnik, starosta Jerzy Antoni Kwaśniewski i członek Zarządu Powiatu Czesław Żak,

 

70. rocznica likwidacji olkuskiego getta

 

Tomasz Bargieł i Łukasz Kmita - przedstawiciele posłów Lidii Gądek i Jacka Osucha, Zarząd Osiedla Centrum z przewodniczącym Henrykiem Gamratem na czele, prezes Genowefa Bugajska w imieniu Stowarzyszenia Miasta Partnerskie i Zarządu Osiedla Słowiki, dr Adam Cyra i dr Igor Bartosik, a także uczniowie olkuskich gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych wraz ze swymi nauczycielami.
Wartę przy pomniku wystawił Hufiec ZHR w Olkuszu.
Organizatorzy dziękują za okazaną pomoc dyrektorowi Muzeum KL Auschwitz-Birkenau dr. Piotrowi M. A. Cywińskiemu oraz pracownikom Działu naukowego: dr. Adamowi Cyrze i dr. Igorowi Bartosikowi za przygotowanie i wygłoszenie wartościowych prelekcji.
Pomocy w organizacji obchodów 70. rocznicy likwidacji olkuskiego getta udzieliła również dyrektor Grażyna Praszelik-Kocjan i pracownicy Miejskiego Ośrodka Kultury oraz dh hm. Ryszard Kowal i harcerze Hufca ZHR w Olkuszu.

 

13 czerwca, w dniu pierwszego transportów Żydów z olkuskiego getta odbył się marsz pamięci organizowany od kilku lat przez Ireneusza Cieślika, publicystę zajmującego się tematyką holocaustu. Uczestnicy marszu szli w milczeniu spod budynku starostwa, gdzie zgromadzeni zostali mieszkańcy zlikwidowanego getta, do dworca PKP, czyli ostatnią drogą jaką Żydzi prowadzeni byli przed wywozem. Na słupach ogłoszeniowych rozwieszali też listy ofiar, których nazwiska udało się ustalić.